Een stoïcijnse oefening
Je eenzaam voelen: wat helpt, en een stoïcijnse oefening
De stoïcijnen dachten niet dat de mens gemaakt is om alleen te zijn: Seneca vergeleek de menselijke samenleving met een stenen boog, die alleen overeind blijft omdat elke steen tegen een andere leunt. Hun oefening bij eenzaamheid heeft twee kanten. Maak van de tijd die je alleen doorbrengt echt gezelschap met jezelf, en zet vandaag één kleine, concrete stap naar iemand toe, zonder te wachten tot je je er klaar voor voelt.
Je eenzaam voelen is niet hetzelfde als alleen zijn. Je kunt tussen mensen zijn en je onzichtbaar voelen, of een rustige dag alleen doorbrengen en je prima voelen. Wat pijn doet, is de afstand tussen het contact dat je wilt en het contact dat je hebt, en vaak een oordeel dat in die afstand groeit: niemand geeft om me, ik hoor er niet bij, zo is het altijd al geweest.
De stoïcijnen spraken over beide kanten. Ze waardeerden een vorm van innerlijke terugtrekking: Marcus Aurelius schreef dat je je op elk moment in jezelf kunt terugtrekken en daar rust kunt vinden. Maar ze waren even duidelijk over het feit dat we van nature sociale wezens zijn, die elkaar aandacht verschuldigd zijn, en de brieven van Seneca zijn zelf een vriendschap die op afstand werd onderhouden. De oefening is dus niet je bij isolement neer te leggen. Het is ophouden jezelf als slecht gezelschap te behandelen, en dan in kleine, haalbare stappen naar buiten te gaan.
Een stoïcijnse oefening van 5 minuten bij eenzaamheid
De eerste drie stappen zijn voor jou. De laatste twee voor iemand anders.
- 1Benoem het gevoel precies.
Mis je één bepaalde persoon, heb je behoefte om begrepen te worden, of heb je gewoon niemand om vanavond te bellen? Verschillende vormen van eenzaamheid vragen om verschillende stappen.
- 2Onderzoek het verhaal.
Zoek de zin die aan het gevoel vastzit, bijvoorbeeld: niemand wil me erbij hebben. Vraag je af welk bewijs je echt hebt, en of een vriendelijkere verklaring niet net zo goed mogelijk is.
- 3Houd jezelf vijf minuten gezelschap.
Maak iets warms te drinken, ga er goed voor zitten en lees langzaam één passage. Marcus Aurelius noemde de geest een plek om je terug te trekken. Uit vrije keuze bij jezelf zijn is iets anders dan alleen gelaten worden.
- 4Zet één kleine stap naar buiten.
Stuur een kort bericht aan iemand van wie je lang niets hebt gehoord. Een lange uitleg is niet nodig: ik moest aan je denken. Of zeg vandaag één echte zin tegen iemand die je tegenkomt.
- 5Doe iets voor iemand.
Seneca schreef dat we leren terwijl we onderwijzen, en dat het in twee richtingen werkt (Brieven aan Lucilius VII). Helpen, al is het maar een beetje, is een van de zekerste wegen terug naar verbinding.
Wat de stoïcijnen schreven
Onze onderlinge band lijkt op een stenen boog — die zou instorten als de stenen elkaar niet overeind hielden. Het geheel blijft staan omdat elke steen tegen een andere leunt.
Seneca's beeld is het bewaren waard: je bent een steen in een boog, en de boog heeft jou net zo hard nodig als jij hem. Eenzaamheid vertelt je het tegenovergestelde. Dit is een herinnering dat ze ongelijk heeft.
Trek je zoveel als je kunt in jezelf terug. Zoek het gezelschap van mensen die je beter maken. Verwelkom wie jij kunt helpen beter te worden. Het werkt in twee richtingen — we leren terwijl we onderwijzen.
Twee aanwijzingen naast elkaar: trek je in jezelf terug, en zoek gezelschap dat je beter maakt. Voor de stoïcijnen waren dat geen tegenpolen.
Meer over alleen zijn en de innerlijke burcht →Geluk en ongeluk horen niet bij één persoon — we delen ons bestaan. Niemand leeft goed als hij alleen aan zichzelf denkt en van elke kwestie een vraag naar eigen voordeel maakt.
Niemand leeft goed als hij alleen aan zichzelf denkt. Als je je afgesneden voelt van anderen, is je aandacht richten op het welzijn van iemand anders vaak de eerste stap naar buiten.
