Een stoïcijnse oefening
Niet kunnen slapen door malende gedachten: een stoïcijnse oefening voor de nacht
Als je gedachten je wakker houden, is de stoïcijnse aanpak de dag bewust af te sluiten in plaats van met je gedachten te vechten: loop kort na wat er gebeurd is, schrijf op wat nog openstaat zodat je hoofd het niet hoeft vast te houden, en breng je aandacht terug naar het huidige moment, dat bijna altijd te dragen is. Seneca beschreef hoe hij elke avond voor het slapengaan zijn hele dag doorliep.
De nacht maakt alles groter. In het donker, zonder iets anders te doen, speelt je hoofd een gesprek opnieuw af of loopt het alvast vooruit op de vergadering van morgen, en elk probleem lijkt groter en onoplosbaarder dan het bij het ontbijt zal lijken. Slaap proberen af te dwingen maakt het meestal erger.
Seneca's antwoord was een avondritueel. In Over woede vertelt hij dat hij, als het licht uit is, zijn hele dag doorloopt zonder iets voor zichzelf te verbergen, en hij voegt eraan toe dat de slaap na zo'n overweging rustig en diep is (Over woede III, 36). Het ging er niet om hard voor jezelf te zijn, maar om de rekening op te maken zodat er niets bleef hangen. Deze pagina gaat over malende gedachten 's nachts. Houdt de slapeloosheid aan of tast ze je gezondheid aan, dan is het de moeite waard om erover te praten met je huisarts.
Een stoïcijnse avondoefening van 5 minuten tegen malende gedachten
Leg een notitieboek en een pen naast je bed en gebruik, als het kan, zacht licht in plaats van je telefoon.
- 1Haal de gedachten uit je hoofd.
Schrijf de gedachten die rondmalen op in korte regels. Je lost ze niet op, je legt ze alleen ergens anders neer dan in je hoofd.
- 2Loop de dag kort na.
Beantwoord drie vragen, elk in één zin: wat ging er goed? Waar schoot ik tekort? Wat doe ik de volgende keer anders? Wees net zo eerlijk tegenover jezelf als je tegenover een vriend zou zijn.
- 3Leg open eindjes weg.
Schrijf bij alles wat nog openstaat de eerste kleine stap op en wanneer je die zet: morgen om tien uur de bank bellen. Je hoofd laat makkelijker los als het ding een tijdstip heeft.
- 4Vraag je af wat er nu ondraaglijk is.
Marcus Aurelius nam zich voor niet zijn hele leven in één keer te dragen, maar alleen het huidige moment (Overpeinzingen VIII, 36). Op dit moment lig je in bed. Verder gebeurt er nu niets.
- 5Keer terug naar je lichaam.
Adem langzaam en laat elke uitademing langer zijn dan de inademing. Voel het gewicht van je lichaam op de matras. Komen er gedachten terug, laat ze dan, en keer terug naar je adem. Je mag rusten, ook als je niet slaapt.
Wat de stoïcijnen schreven
Een ziel die op de toekomst gericht is, komt nooit tot rust; wachtend op morgen verspeelt ze de vreugden van vandaag. Rouwen om een verlies en een verlies vrezen verschillen niet van elkaar.
Een geest die op morgen is gericht, komt niet tot rust, en zo voelt het precies om twee uur 's nachts. Seneca's middel is terugkeren naar het heden, de enige plek waar rust mogelijk is.
Meer stoïcijnse passages over angst en zorgen →Maak je niet ongerust door aan je hele leven tegelijk te denken. Vraag je bij elke gelegenheid af: wat is hier ondraaglijk, niet te verdragen? Je zult je schamen het toe te geven.
's Nachts komt het hele leven graag in één keer: geld, gezondheid, mensen, de toekomst. Het advies van Marcus Aurelius is de vraag terug te brengen tot dit moment en te vragen wat daarin echt ondraaglijk is.
Er is geen plek waar je je met meer rust en minder zorgen kunt terugtrekken dan in je eigen ziel — zeker als je gedachten met je meedraagt die je meteen tot rust brengen.
Marcus Aurelius schreef dit nadat hij had opgemerkt hoe mensen dromen van een toevluchtsoord op het platteland of aan zee, terwijl de rustigste plek die er bestaat hun eigen geest is. Tijdens een slapeloze nacht is dat toevluchtsoord dichterbij dan het lijkt.
Meer over de geest als toevluchtsoord →