Een stoïcijnse oefening
Last van angst? Een stoïcijnse oefening voor als de zorgen de overhand krijgen
Als angst de overhand krijgt, is de stoïcijnse aanpak om eerst te scheiden wat er werkelijk gebeurt van wat je hoofd voorspelt, en je dan af te vragen welk deel in jouw macht ligt. Seneca merkte op dat we vaker lijden in onze verbeelding dan in werkelijkheid. De oefening hieronder duurt ongeveer vijf minuten en eindigt met één kleine stap die je vandaag kunt zetten.
Angst richt zich bijna altijd op de toekomst. Je lichaam reageert alsof wat je vreest er al is: een strakke borst, gedachten die op hol slaan, de neiging om nog één keer iets te controleren. De stoïcijnen zagen die reactie niet als zwakte. Seneca schreef dat sommige emoties iedereen overkomen en zich niet met een redenering laten wegjagen. Wat zij onderzochten, was het verhaal dat zich aan de emotie vastmaakt: dat het ergste zeker gaat gebeuren, dat het ondraaglijk zal zijn, en dat piekeren nu een vorm van voorbereiding is.
Hun belangrijkste hulpmiddel was een heel eenvoudige sortering. Epictetus opent zijn Handboekje door de wereld in tweeën te delen: wat in onze macht ligt (onze oordelen, onze keuzes, onze volgende stap) en wat niet (andere mensen, uitkomsten, de toekomst). Angst legt alle aandacht op de tweede stapel. De oefening is om die aandacht, rustig en zo vaak als nodig, terug te brengen naar de eerste. Het idee heeft een lange weg afgelegd: Albert Ellis en Aaron Beck, die de moderne cognitieve therapieën mee vormgaven, noemden allebei Epictetus als een van hun invloeden.
Een stoïcijnse oefening van 5 minuten bij angst
Pak een notitieboek of de notitie-app op je telefoon. Dat je het opschrijft, telt meer dan dat je het goed doet.
- 1Beschrijf wat er nu gebeurt.
Schrijf het huidige moment op in één neutrale zin, zonder bijvoeglijke naamwoorden: ik zit aan mijn bureau, er is een mail die ik nog niet heb beantwoord. Alleen feiten die je zou kunnen fotograferen.
- 2Schrijf op wat je vreest.
Schrijf nu op wat je hoofd beweert: ik raak deze baan kwijt, ze is boos op me. Op papier wordt het een bewering die je kunt toetsen, in plaats van een feit waarin je leeft.
- 3Sorteer in twee kolommen.
In mijn macht: wat ik hierna doe, hoe ik me voorbereid, wat ik zeg. Niet in mijn macht: haar reactie, de uitkomst, het moment. Wees eerlijk. Meestal belandt het grootste deel van de angst in de tweede kolom.
- 4Stel jezelf de vraag van Marcus Aurelius.
Marcus Aurelius nam zich voor niet zijn hele leven in één keer te overzien, maar bij het huidige moment te vragen: wat is hier eigenlijk ondraaglijk? (Overpeinzingen VIII, 36). Het antwoord is vaak: op dit moment niets.
- 5Doe één ding uit de eerste kolom.
Kies de kleinste stap die echt van jou is: de mail versturen, het telefoontje plegen, de taak op de lijst van morgen zetten of tien minuten wandelen. De rest mag blijven liggen waar het hoort.
Wat de stoïcijnen schreven
Meer dingen jagen ons angst aan dan dat ze ons verpletteren — we lijden meer in onze verbeelding dan in werkelijkheid. Laat me je een paar waarborgen geven waarmee je jezelf kunt sterken.
Seneca schreef dit aan een vriend die bang was voor wat er kon gebeuren. Hij doet de angst niet af als belachelijk. Hij zegt alleen dat veel van wat ons schrik aanjaagt ons nooit verplettert in de vorm die we ons hadden voorgesteld. De ingebeelde versie verdient dus een tweede blik.
Meer stoïcijnse passages over angst en zorgen →Waarom zou je moeilijkheden oproepen? Ze komen vanzelf al snel genoeg, en je bederft vandaag door morgen te vrezen. Het is dwaas nu ellendig te zijn omdat de ellende nog kan komen.
De prijs van piekeren betaal je vandaag, ook als wat je vreest nooit komt. Dit is de zin voor de momenten waarop angst zich voordoet als verantwoordelijkheidsgevoel.
Als de goden macht hebben, waarom bid je dan niet dat ze je het vermogen geven niet te vrezen wat je vreest, of niet te begeren wat je begeert, in plaats van te bidden dat iets wel of niet gebeurt?
Marcus Aurelius draait het verzoek om. In plaats van te vragen dat de wereld een bepaalde kant op gaat, vraag je om de standvastigheid om je niet te laten regeren door de angst dat dat niet gebeurt. Dat kun je oefenen. De uitkomst niet.
Meer over wat in je macht ligt →