Stoïcijnse citaten over wat in onze macht ligt

Doe je het werk dat voor je ligt en volg je de rede ernstig, krachtig en kalm — je innerlijk zuiver houdend alsof je het nu moest teruggeven — niets verwachtend, niets vrezend, elk woord met overtuiging sprekend: dan leef je goed.

Denk aan de man die zegt: ‘Ik ga kopen, bouwen, uitlenen, innen, eerbewijzen verdienen, en me op mijn oude dag aan de rust overgeven.’ Al zulke dingen zijn onzeker, zelfs voor wie geluk heeft. Niemand van ons heeft recht op de dagen die komen.

Wat moet een mens in zulke omstandigheden bij de hand hebben? Dit: wat van mij is en wat niet, wat mij vrijstaat en wat niet. Ik moet sterven. Moet ik dan klagend sterven? Ik moet in de boeien worden geslagen. Moet ik daar ook nog over klagen?

Zo’n mens is als een priester van de goden: onbezoedeld door genot, ongedeerd door pijn, onaangetast door belediging, een strijder in de edelste strijd, diep doordrenkt van rechtvaardigheid, die met heel zijn ziel aanvaardt wat hem als zijn deel is toebedeeld.

Zolang je de oorzaken van je kwalen met je meedraagt, zullen ze je uitputten, over land en zee. Wat heb je aan wegvluchten? Waar je voor vlucht, zit in jezelf.

Houdt iemand mij tegen om met een glimlach te gaan, opgewekt en tevreden? Wil je mij in de boeien slaan? Mij, in de boeien? Mijn been kun je boeien, maar zelfs Zeus kan mijn wil niet overmeesteren.

Beschouw nooit iets als voordelig wat je zou dwingen je woord te breken, je zelfrespect te verliezen, te haten, te wantrouwen, te vervloeken of te huichelen. Wie zijn eigen verstand en innerlijke godheid boven alles stelt, heeft eenzaamheid noch menigte nodig.

Wie heeft het ooit echt geprobeerd en gemerkt dat deze taken hem in de steek lieten? Wanneer bleken ze in het doen niet makkelijker? Ons gebrek aan vertrouwen komt niet voort uit de moeilijkheid; de moeilijkheid komt voort uit ons gebrek aan vertrouwen.

De tiran zal boeien — wat? Het been. Hij zal nemen — wat? Het hoofd. Wat zal hij nooit boeien of nemen? De wil. Daarom leerden de ouden: ken jezelf. Begin met kleine dingen; ga dan verder met de grotere.

De leidende geest heeft geen vaste stof nodig. Hij maakt stof van wat zich tegen hem verzet, zoals vuur grijpt wat erin valt. Wat een klein vlammetje zou doven, voedt het sterke vuur en laat het hoger oplaaien.

Werp goud en zilver af, en al het andere wat onze rijk ingerichte huizen bezwaart. Vrijheid krijg je niet voor niets; hecht je veel waarde aan vrijheid, dan moet al het andere weinig waard worden.

Het zijn je eigen meningen die je verontrusten. Dreigt de tiran je been te boeien, dan smeekt wie aan zijn been hecht om genade. Maar wie aan zijn wil hecht, zegt: als het je goed uitkomt, boei het dan.

Houd onder de beginselen die je het dichtst bij de hand hebt dit als eerste: uiterlijke dingen raken de ziel niet. Ze blijven onbeweeglijk. Elke onrust die je voelt, komt alleen voort uit de mening die zich in jou vormt.

Onze ziel moet zich voegen naar deze wet — haar volgen, haar gehoorzamen. Wat je ook overkomt, neem het aan als iets wat moest komen. Bespaar jezelf de neiging tegen de natuur te razen.

Houd wat van jou is. Eis niet op wat van anderen is. Gebruik wat je gegeven wordt. Wordt iets weggenomen, geef het dan gewillig op en wees dankbaar voor de tijd dat je het had.

Wat voor jou kwaad is, zit niet in een ander mens, en ook niet in een verandering van je lichaam. Het zit in het deel van jou dat meningen over het kwaad vormt. Laat dat deel geen meningen vormen, en alles is goed.

Of de goden ieder van ons een eigen beschermer hebben toegewezen, of dat we aan de grillen van Fortuna zijn overgelaten: een zwaardere vloek kan een mens niet treffen dan dat hij met zichzelf in onmin leeft.

Wie niet weet wie hij is, wat waar of onwaar is, wat goed of slecht is, kan niet juist verlangen of handelen. Hij loopt stom en blind rond en denkt dat hij iemand is.

Wees als de rots waarop de golven voortdurend breken — die staat vast en temt het water. Ben ik ongelukkig omdat dit gebeurd is? Nee — eerder gelukkig, want ik blijf vrij van pijn, verpletterd door het heden noch door de toekomst.

Onze filosoof Posidonius heeft een gezegde: houd jezelf nooit voor veilig alleen omdat je toevallig de wapens van Fortuna hanteert; vecht liever met je eigen wapens.

Oefen jezelf elke dag. Toets elke ochtend iedere persoon en elk ding. Pas de regel toe. Ligt dit binnen de wil of erbuiten? Erbuiten. Weg ermee.

Kom in beweging als het in je macht ligt, en kijk niet om je heen of iemand het ziet. Verwacht geen Staat van Plato; wees tevreden als ook maar het kleinste goed gaat.

Ze weten niets van dat koninkrijk dat in grootsheid de hemel evenaart. Jezelf beheersen is de hoogste heerschappij. Laat zij me leren hoe heilig de rechtvaardigheid is — altijd gericht op het welzijn van een ander.

Hij droeg zijn veroordeling moedig. Dat ligt binnen de wil. Dat is goed. Je zoon is dood. Wat is er gebeurd? Je zoon is dood. Meer niet. De rest voeg je er zelf aan toe.