Epiktetos

Böyle durumlarda insan elinde neyi hazır tutmalı? Şunu: neyin benim olduğunu ve neyin olmadığını, neyin bana izinli olduğunu ve neyin olmadığını. Ölmem gerekiyor. Ağlayıp sızlanarak mı ölmeliyim? Zincire vurulmam gerekiyor. Buna da mı sızlanmalıyım?

Gülümseyerek, neşeyle, gönül hoşluğuyla gitmemi engelleyen biri var mı? Beni zincire mi vuracaksın? Beni mi, zincire? Bacağımı zincire vurabilirsin, ama irademi Zeus'un kendisi bile alt edemez.

Zorba neyi zincire vuracak? Bacağı. Neyi alacak? Boynu. Neyi asla zincire vuramayacak, asla alamayacak? İradeyi. İşte bu yüzden eskiler “Kendini bil” diye öğretti. Küçük şeylerle başla; sonra büyüklerine geç.

Seni huzursuz eden kendi kanılarındır. Zorba bacağını zincire vurmakla tehdit ettiğinde, bacağına değer veren adam merhamet diler. Ama iradesine değer veren adam şöyle der: işine geliyorsa, vur zinciri.

Yapabileceğim tek şeyi yapıyorum: korkuda boğulmamak, çığlık atmamak, Tanrı'yı suçlamamak. Var olmuş olan yok olmak zorundadır. Ben bir insanım; saat nasıl günün bir parçasıysa, ben de bütünün bir parçasıyım.

Felsefenin başlangıcı, zorunlu şeyler karşısındaki kendi zayıflığının farkına varmaktır. Geometriye ya da müziğe dair doğuştan bir kavrayışımız yoktur. Bunları bir sanat aracılığıyla öğreniriz; bilmeyenler de onları bildiklerini iddia etmez.

Felsefenin başlangıcı şudur: insanların nasıl anlaşamadığını fark etmek, bunun nedenini araştırmak, yalnızca görünene güvenmemek ve bir ölçüt bulmak — tıpkı ağırlıklar için teraziyi, doğru ile eğri için gönyeyi bulduğumuz gibi.

Senin olanı koru. Başkalarına ait olanda hak iddia etme. Sana verileni kullan. Bir şey elinden alındığında onu gönül rızasıyla bırak ve ona sahip olduğun süre için minnettar ol.

Her alışkanlık, ona karşılık gelen eylemle sürer. Yürümek yürüyerek, koşmak koşarak. İyi okumak mı istiyorsun, oku. Otuz gün bırak da ne olduğunu gör.

Neyin kendilerini rahatsız ettiği ve neden ettiği konusunda kafası bu kadar karışık insanlar arasında yaşarken, kendini sürekli gözetmeye değer. Ben de onlardan biri miyim? Sağduyulu ve ölçülü bir insan gibi mi davranıyorum?

İnsan çıkarını kutsallık, iyilik ve dostlarla aynı yere koyarsa, hepsi güvence altına alınır. Çıkarı bir yere, adaleti başka bir yere koyarsan, her şey bu yükün altında çöker.

Bir adam güzel bir hana girer ve handan hoşlanınca orada kalmaya karar verir. Amacını unuttun. Bu hana gitmek için yola çıkmamıştın. Yalnızca buradan geçiyordun.