Stoïcijnse citaten over oordelen, waarneming en de geest

Wie mij onrecht doet, deelt in dezelfde rede, in hetzelfde deel van het goddelijke. Niemand kan mij met iets lelijks bezoedelen. Mijn verwanten kunnen mij niet schaden, en haten kan ik hen niet.

Elke dag, elk uur laat zien hoe gering we zijn — een nieuw bewijs dat onze broosheid ons ontschoten is. Terwijl we plannen maken voor eeuwen, dwingen de ogenblikken ons over onze schouder te kijken, waar de dood wacht.

Het zijn je eigen meningen die je verontrusten. Dreigt de tiran je been te boeien, dan smeekt wie aan zijn been hecht om genade. Maar wie aan zijn wil hecht, zegt: als het je goed uitkomt, boei het dan.

Bekijk de dood op zichzelf. Haal de beelden weg die je verbeelding eraan toevoegt. Je zult zien dat hij niets anders is dan een werking van de natuur. Bang zijn voor een werking van de natuur is kinderachtig.

‘Ent nu je peren, Meliboeus; zet je wijnstokken in hun rijen.’ Maar wat een dwaasheid om je leven in te richten alsof morgen je toebehoort. Wat een waanzin om verre plannen te smeden voor een toekomst die niemand bezit.

Filosofie begint met het besef van je eigen zwakte in de dingen die er werkelijk toe doen. Van meetkunde of muziek hebben we van nature geen begrip. We leren ze door oefening, en wie ze niet kent, beweert ook niet ze te kennen.

Alles van het lichaam is een stroom. Alles van de ziel: droom en damp. Het leven is een strijd en een verblijf in den vreemde. Na de roem komt de vergetelheid. Wat kan een mens leiden? Eén ding maar: de filosofie.

Wat heb je eraan de zee over te steken of van stad naar stad te trekken? Wil je je zorgen achter je laten, dan heb je geen andere plek nodig, maar een ander zelf. Welk land je ook kiest, je neemt het jouwe mee.

Dit is het begin van de filosofie: zien hoe mensen van mening verschillen, naar de oorzaak vragen, de schijn wantrouwen en een maatstaf vinden — zoals we een weegschaal vonden voor gewichten en een winkelhaak voor wat recht en wat krom is.

Zie nu in van welk geheel je deel uitmaakt, en dat er voor jou een grens in de tijd is gesteld. Gebruik je die niet om de wolken uit je geest te verdrijven, dan gaat ze voorbij, en ze komt nooit terug.

Zolang je de oorzaken van je kwalen met je meedraagt, zullen ze je uitputten, over land en zee. Wat heb je aan wegvluchten? Waar je voor vlucht, zit in jezelf.

Leef je tussen mensen die zo in de war zijn over wat hen kwelt en waarom, dan loont het om steeds op te letten. Ben ik een van hen? Gedraag ik me als een verstandig en beheerst mens?

Doe je het werk dat voor je ligt en volg je de rede ernstig, krachtig en kalm — je innerlijk zuiver houdend alsof je het nu moest teruggeven — niets verwachtend, niets vrezend, elk woord met overtuiging sprekend: dan leef je goed.

Wie heeft het ooit echt geprobeerd en gemerkt dat deze taken hem in de steek lieten? Wanneer bleken ze in het doen niet makkelijker? Ons gebrek aan vertrouwen komt niet voort uit de moeilijkheid; de moeilijkheid komt voort uit ons gebrek aan vertrouwen.

Legt een mens zijn belang op dezelfde plek als het heilige, het goede en zijn vrienden, dan is alles veilig. Leg je belang op de ene plek en rechtvaardigheid op een andere, en alles bezwijkt onder het gewicht.

Wat de goede mens eigen blijft: tevreden zijn met wat gebeurt en met de draad die voor hem gesponnen is. Het goddelijke dat in zijn borst geplant is niet bezoedelen, maar het rustig bewaren, en niets zeggen wat tegen de waarheid ingaat.

Zelfs wie zijn tong in toom houdt en maar één toehoorder in vertrouwen neemt, trekt al snel een menigte aan — zodra een geheim gemeengoed wordt. Gemoedsrust rust bovenal op dit: geen onrecht doen.

Wie niet weet wie hij is, wat waar of onwaar is, wat goed of slecht is, kan niet juist verlangen of handelen. Hij loopt stom en blind rond en denkt dat hij iemand is.

Vind je iets beters dan rechtvaardigheid, waarheid, matigheid en moed — iets beters dan de voldoening van je geest in wat de rede je laat doen — keer je er dan met heel je ziel naartoe.

Wie straf verwacht, krijgt haar; wie straf verdient, verwacht haar. Waar het geweten slecht is, kan er soms veiligheid komen, maar nooit rust — want zo iemand denkt dat hij, ook al wordt hij nu niet gegrepen, het straks wel kan worden.

De taak van de wijze is met indrukken om te gaan volgens de natuur. Elke ziel stemt in met het ware, wijst het valse af en houdt zich in bij wat onzeker is — ze beweegt naar het goede en weg van het kwade.

Alles wat op enige wijze mooi is, is mooi uit zichzelf en vindt zijn voltooiing in zichzelf. Lof maakt er geen deel van uit. Een ding wordt door lof niet slechter en niet beter.

Wie zich lang op een gevaar heeft voorbereid, gaat het moedig tegemoet; wie ontbering heeft geoefend, verdraagt haar. Wie onvoorbereid is, raakt daarentegen in paniek bij de kleinste tegenslag. Zorg dat niets je bij verrassing treft.

Oefen jezelf elke dag. Toets elke ochtend iedere persoon en elk ding. Pas de regel toe. Ligt dit binnen de wil of erbuiten? Erbuiten. Weg ermee.